Berkensap tappen

Een verkenning van een mogelijkheid in het Medicinaal Voedselbosje bij Eetbaar Park

Je zou maar in een land wonen waar de lente niet bestond. Nooit die tintelende dagen van fris en zonnig tegelijkertijd, geen nieuwe lentegeluiden en -geuren in de lucht, niet de opeenvolging van bomen, bloesem en planten die uitlopen, opkomen en bloeien.
Hier hebben we dat gelukkig wel. Verwachtingsvol observeren we wekelijks wat in de medicinale tuin (opnieuw) naar boven en tevoorschijn komt. Bijna alles maakt je blij maar niet de overvloed aan verstikkende graspollen onder de struiken en in de bedden. Dus verrichten we op onze knietjes monnikenwerk door het gras eruit te trekken om planten en zaden de ruimte te geven. Er leven veel wormen, pissebedden en duizendpoten in de grond. En mieren en slakken. Alles heeft z’n functie zolang het maar in balans blijft. Een groene kikker hupste rond. Ook positief want de afgelopen jaren zijn ze niet meer gezien, vertelde Menno.

Half maart was de juiste tijd voor ons lente-experimentje. We hebben berkensap afgetapt in de periode dat de sapstromen op gang komen maar de boom nog niet uitloopt, op een boomvriendelijke manier door een tak af te snijden en in een fles te hangen. Het sap begon direct te druppelen en leverde uiteindelijk twee keer ongeveer een deciliter sap. Toen stopte de stroom. Berkensap ziet eruit als water en smaakt naar zacht, licht zoetig, fris en zuiver water. Het was net genoeg voor een borrelglaasje voor wie op dat moment op Eetbaar Park was. We knapten en onmiddellijk en zichtbaar van op! Nee hoor, zo snel gaat het niet maar berkensap zit bomvol mineralen (in goed opneembare vorm), aminozuren, vitamine C en antioxidanten. Het is zeer geschikt voor een reinigingskuur van de winter naar de lente, en wordt daarvoor al sinds oudsher gebruikt. Het heeft een ontgiftende werking en ondersteunt de natuurlijke functies van lever, nieren, huid, darmen en longen. Overtollig vocht wordt afgevoerd, de ontstekingsremmende eigenschappen hebben effect op de gewrichten, de spijsvertering verbetert en het immuunsysteem wordt versterkt. Ook is een gunstige werking op het geheugen aangetoond. Al met al een vriendelijke voorjaarsschoonmaak eigenlijk. Daarvoor zijn twee borrelglaasje natuurlijk niet genoeg. Je kunt het beste een kuur doen van drie weken waarin je dagelijks een glas van oplopend 150 – 250 ml drinkt. De blaadjes komen uit dus voor vers berkensap tappen is het nu te laat. Volgend jaar proberen we het zeker weer opnieuw. Misschien eerder (afhankelijk van het weer) en met een dikkere tak of aan alle drie de bomen.
Het sap is misschien wel het meest maar niet het enige gezonde aan de berk. In de lente kun je de jonge blaadjes eten, bijvoorbeeld in de sla of als kruid en je kunt er thee van zetten. Ze zijn rijk aan saponine en tanine met een vochtafdrijvende werking wat helpt bij o.a. nier- en blaasontsteking, en aan antioxidanten die de huid beschermen tegen vrije radicalen. Bij huidziekten kun je en afkooksel van de bast op de huid leggen.

Bronnen: Steffen Guido Fleischhauer, Guthman J., Spiegelberger, R.: Eetbare Wilde Planten, 200 soorten herkennen en gebruiken, Schildpad boeken, 2023. Internet, alle: 24 03 2026: www.wildplukkers.nl; www.weleda.nl; www.bovie.fr